15 İYUN – MİLLİ QURTULUŞ GÜNÜ: BİR MİLLƏTİN YENİDƏN DİRÇƏLİŞİ

1993-cü il iyunun 15-i Azərbaycan Respublikasının tarixində dönüş nöqtəsi olaraq mühüm əhəmiyyət kəsb edir və bu gün hər il “Milli Qurtuluş Günü” kimi qeyd olunur. Ümummilli lider Heydər Əliyev Azərbaycan xalqının tarixində və taleyüklü məsələlərin həllində müstəsna xidmətləri olan tarixi şəxsiyyət, xilaskar lider, qurucu dövlət xadimi və istedadın nəhəng simvoludur. Bir milləti, uçurumun kənarından əzmiylə, qətiyyətiylə qurtaran, gücləndirən və yüksəldən böyük bir liderdir. Unudulmaz liderin ən əhəmiyyətli özəllikləri millətinə olan sonsuz inamı, xalqına olan bağlılığı, yüksək vətənpərvərliyi, cəsurluğu və qətiyyətliliyidir. Ümummilli lider Heydər Əliyev güclü siyasi iradəsi, xüsusi idarəçilik istedadı və rəhbərlik bacarığı ilə Azərbaycanda QURTULUŞ missiyasını öz üzərinə götürərək, Azərbaycanımızı ciddi təlatümlərdən xilas etmişdir.

Həmin dövrdə ölkə ağır siyasi böhran, iqtisadi tənəzzül və hərbi münaqişə ilə qarşı-qarşıya idi. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş Azərbaycan Respublikası ciddi institusional boşluq, daxili siyasi qarşıdurmalar və separatizm təhlükəsi ilə üzləşmişdi. Belə bir mürəkkəb şəraitdə xalqın tələbi ilə Azərbaycanın görkəmli siyasi lideri , Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyev Naxçıvandan Bakıya dəvət edildi və 15 iyun 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçildi. Bu hadisə ölkədə dövlətçiliyin xilası, siyasi sabitliyin bərpası və milli həmrəyliyin təmin olunması istiqamətində fundamental dönüş nöqtəsi oldu.

Azərbaycan Respublikası 1991-ci ilin oktyabrında dövlət müstəqilliyini bərpa etsə də, bu yeni mərhələyə keçid asan olmadı. Sovet İttifaqının çökməsindən sonra ölkədə yaranan siyasi vakum, yeni yaranmış respublikanın idarəetmə strukturlarında ciddi çatışmazlıqlara, iqtisadi çöküşə və sosial narazılıqlara səbəb oldu.

1993-cü ilin iyun ayının 4-də ölkədə vəziyyət kritik həddə çatdı, mərkəzi hakimiyyətə qarşı silahlı üsyan və genişmiqyaslı vətəndaş müharibəsinin alovlanması təhlükəsi yarandı. Gəncə hadisələri kimi tanınan və general Surət Hüseynovun rəhbərlik etdiyi silahlı dəstələrin qiyamı, hakimiyyətin mərkəzdən dağılmasına və regionlarda özbaşınalığın artmasına gətirib çıxardı. Bu daxili konflikt, mövcud rəhbərlik arasında zəiflədən siyasi çəkişmələrlə birləşərək, qətiyyətli addımların son dərəcə zəruri olduğu bir vaxtda qərar qəbuletmə proseslərini iflic etdi. Azərbaycan uğursuz dövlətə çevrilmək və çətinliklə qazanılmış suverenliyini itirmək ərəfəsində gedərkən, cəmiyyətin bütün təbəqələrindən güclü təcrübəyə malik təcrübəli siyasi xadim, Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin qayıdışına dair ümidsiz çağırışlar daha da gücləndi. Xalq ona asayişi bərpa etmək və müstəqilliyi qorumaq üçün son ümid kimi baxırdı. 9 iyun 1993-cü ildə xalqın və siyasi elitanın tələbi ilə ümummilli lider Heydər Əliyev Naxçıvandan Bakıya dəvət olundu. Ümummilli lider Heydər Əliyevin qayıdışı sadəcə siyasi manevr deyil, ölkəni mövcud böhrandan çıxara bilən yeganə şəxsiyyəti onda görən Azərbaycan xalqının birbaşa dəvəti idi. Onun gəlişi ictimai dəstəklə qarşılandı, sabitlik və güclü liderlik üçün kollektiv istəkdən xəbər verdi. 15 iyun tarixində o, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçildi. Bu qərar ölkənin taleyini dəyişən əsas hadisə kimi tarixə düşdü. Bu tarix çox ehtiyac duyulan sabitləşmə və konsolidasiya dövrünün başlanğıcını qeyd edən millət üçün dönüş nöqtəsinin başlanğıcı kimi geniş şəkildə tanınır. Xalqın ona böyük inamı və böyük ümidləri ilə ümummilli lider Heydər Əliyev dərhal asayişi bərpa etmək, dövlət institutlarını yenidən qurmaq, Azərbaycanın təhlükəsiz və firavan gələcəyi üçün zəmin yaratmaq kimi çətin işə başladı.

Ümummilli lider Heydər Əliyev rəhbərliyə başladıqdan sonra dərhal Azərbaycanı sabitləşdirməyə, onu vətəndaş müharibəsi və parçalanma həddindən geri çəkməyə yönəlmiş bir sıra qətiyyətli addımlar atmağa başladı. Onun əsas məqsədi davam edən üsyanı yatırmaq və milləti parçalamaqla təhdid edən gələcək daxili qarşıdurmanın qarşısını almaq idi. Ağıllı siyasi manevrlər və birbaşa müdaxilə sayəsində o, gərginliyi uğurla aradan qaldırdı və milli barışıq prosesinə başladı. Eyni zamanda, dahi lider qan tökülməsini dayandırmaq və daha sabit hərbi vəziyyəti təmin etmək məqsədi ilə Dağlıq Qarabağ münaqişəsində kritik atəşkəs danışıqlarının təşəbbüskarı olub. Daxildə onun administrasiyası zəifləmiş dövlət institutlarının gücləndirilməsinə və xaos arasında əsasən dağılmış asayişin bərpasına diqqət yetirirdi. Təhlükəli hiperinflyasiya ilə mübarizə aparmaq və iqtisadiyyatın bərpası üçün vacib olan xarici investisiyalar üçün əlverişli mühit yaratmaq üçün əsas iqtisadi islahatlar aparıldı. Ani böhranlardan başqa, Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyev öz səylərini milli birliyin qurulmasına və siyasi hakimiyyətin möhkəmlənməsinə həsr etdi ki, bu da sabit və effektiv idarəçilik çərçivəsinin yaradılması üçün çox vacib idi. Bu tədbirlər Azərbaycanın uzunmüddətli dirçəlişinin və inkişafının əsasını qoydu.

1993-2003-cü illərdə Ümummilli lider Heydər Əliyevin transformativ rəhbərliyi altında Azərbaycan özünün müasir dövlətçiliyinin əsasını qoyaraq əlamətdar sabitləşmə və inkişaf dövrünü yaşamışdır. İlkin mühüm nailiyyət 1994-cü ildə dağıdıcı Qarabağ müharibəsinin fəal mərhələsinə son qoyan, xalqa çox lazım olan möhlət və sabitliyi təmin edən Atəşkəs Sazişinin imzalanması oldu. Bunun ardınca 12 noyabr 1995-ci ildə yeni Konstitusiyanın qəbulu baş verdi və bu, idarəetmə üçün möhkəm demokratik çərçivə quran və əsas hüquqları təsbit edən əlamətdar hadisədir.

Bu dövr eyni zamanda Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun formalaşdığı mərhələ oldu. Məhz 1994-cü ildə imzalanan “Əsrin müqaviləsi” ölkəyə xarici sərmayələrin axınına yol açdı və Azərbaycan enerji bazarında strateji mövqe qazandı. Bu, həmçinin siyasi güvənin və sabitliyin bariz göstəricisi idi. İqtisadi cəhətdən Azərbaycan, əsasən, strateji neft gəlirləri və əhəmiyyətli xarici investisiyalar hesabına görünməmiş artım yaşadı və ÜDM-in bəzi dövrlərdə hər il 10%-dən çox artması müşahidə edildi. Bu iqtisadi canlanma Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) boru kəmərinin tikintisi ilə daha da möhkəmləndi, bu, Azərbaycanın həyati enerji qovşağı kimi rolunu təmin edən və onun böyük neft ehtiyatlarını qlobal bazarlarla birləşdirən monumental layihədir. Ümummilli lider Heydər Əliyev, həmçinin Qərb ölkələri və beynəlxalq təşkilatlarla güclü strateji tərəfdaşlıq əlaqələrinin qurulmasını, Azərbaycanın qlobal nüfuzunun artırılmasını prioritet hesab edib. Bu hərtərəfli səylər yoxsulluğun 68%-dən 6%-ə qədər kəskin azalmasına, milyonlarla Azərbaycan vətəndaşının həyatının əsaslı şəkildə yaxşılaşmasına və xalqın sabit və firavan bir quruma çevrilməsinə gətirib çıxardı.

Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin Azərbaycanın uçurumun astanasından xilas edilməsində göstərdiyi möhtəşəm səylərə qiymət verilərək, 1997-ci ildə Milli Məclis 15 iyun tarixini rəsmi olaraq “Milli Qurtuluş Günü” elan etdi. 1998-ci ildən isə bu tarix dövlət səviyyəsində qeyd olunmağa başladı. Bu gün Asayişin bərpasında, milli müstəqilliyin qorunub saxlanmasında, sabitlik və tərəqqi yolunun başlanğıcında ümummilli lider Heydər Əliyevin mühüm rolunun dərin anılmasına xidmət edir. Bu, sadəcə olaraq tarixi mərasim deyil, Azərbaycan xalqının kollektiv möhkəmliyinin, birliyinin və parlaq gələcəyə sarsılmaz ümidinin canlı simvoludur.

Hər il təşkil edilən bayram tədbirləri, ictimai aksiyalar, konsertlər və elmi konfranslar bu günün yalnız tarixi bir gün deyil, həm də milli həmrəyliyin və dövlətə sədaqətin nümayişi olduğunu göstərir. Gənc nəsil üçün bu gün milli-mənəvi tərbiyənin vacib bir sütununa çevrilmişdir. Dövlətçilik təfəkkürünün möhkəmləndirilməsi, milli ideyanın təşviqi və dövlət rəmzlərinə hörmətin artırılması baxımından bu tədbirlər strateji əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin siyasi kursunun davamı kimi 2003-cü ildə keçirilən seçkilərdə İlham Əliyev prezident seçildi və dövlət idarəçiliyində sabitlik davam etdirildi. Neft və qaz layihələrinin davam etdirilməsi, o cümlədən Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neft boru kəməri və Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri kimi layihələr Azərbaycanın enerji bazarında rolunu gücləndirdi. Eyni zamanda, Avropa İttifaqı ilə enerji əməkdaşlığı çərçivəsində ölkənin geosiyasi çəkisi daha da artdı.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev dövründə informasiya texnologiyalarının tətbiqi, kənd təsərrüfatı və sənayenin modernləşdirilməsi, regionların inkişafı üzrə Dövlət Proqramlarının icrası, eyni zamanda beynəlxalq forum və tədbirlərə ev sahibliyi Azərbaycanın beynəlxalq imicini möhkəmləndirdi.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin liderliyinin kulminasiya nöqtəsi 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Ermənistanın hərbi təxribatına cavab olaraq başlayan bu müharibə nəticəsində Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa etdi. 10 noyabr 2020-ci il tarixində imzalanan üçtərəfli bəyanatla müharibə dayandırıldı və regionda yeni siyasi konfiqurasiya formalaşdı. Şuşa şəhərinin azad olunması ilə müharibə strateji və simvolik qələbə ilə başa çatdı. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında sərgilədiyi prinsipial mövqe və xalqla birbaşa kommunikasiya qurmaq bacarığı ölkədə dövlətlə cəmiyyət arasında qarşılıqlı inamın möhkəmlənməsinə səbəb oldu. Bu zəfər Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi dəyərləndirildi və milli qurtuluş prosesinin davamı olaraq qəbul edildi. Bu zəfər 15 iyun Qurtuluş Günü ilə ideoloji və tarixi baxımdan bir xətt üzrə birləşərək, xalqın dövlətə olan inamını daha da artırdı.

Müharibədən sonra aparılan bərpa və yenidənqurma tədbirləri çərçivəsində işğaldan azad olunmuş ərazilərdə geniş miqyaslı infrastruktur layihələrinə start verildi. “Böyük Qayıdış” strategiyası çərçivəsində keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma torpaqlarına geri qayıtması üçün sosial, iqtisadi və təhlükəsizlik şəraiti yaradılır. Eyni zamanda, Azərbaycan regional enerji və nəqliyyat layihələrinin mərkəzində dayanaraq strateji mövqeyini daha da möhkəmləndirib.

Bütün bu proseslər Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyev siyasi xəttinin və 15 iyun tarixinin müasir dövrdəki davamı və təcəssümüdür.

Nəticə etibarilə, 15 İyun – Milli Qurtuluş Günü yalnız bir siyasi hadisənin ildönümü deyil, həm də Azərbaycan xalqının dövlətçilik uğrunda mübarizəsinin və qətiyyətinin simvoludur. Bu tarix Azərbaycan dövlətinin suverenliyi, siyasi sabitliyi və inkişafı yolunda atılmış ən mühüm addımlardan biri olmaqla, müasir dövrdə də strateji aktuallığını qoruyub saxlayır. Gələcək nəsillər üçün tarixi yaddaşın qorunması və dövlətçilik ənənələrinin davam etdirilməsi baxımından bu günün əhəmiyyəti son dərəcə böyükdür.

Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti və qətiyyətli rəhbərliyi müasir Azərbaycan üçün sarsılmaz bünövrə qoydu, onun müstəqil və suveren dövlət kimi trayektoriyasını formalaşdırdı. Onun dövrü iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, əhəmiyyətli infrastruktur inkişafı və bu günə qədər davam edən əsaslı sosial tərəqqinin davamlı dövrünün başlanğıcı oldu. Onun qayıdışından bəri millətin səyahəti onun qurduğu sabitlik və çərçivələrə əsaslanaraq müxtəlif sektorlarda ardıcıl irəliləyişlə səciyyələnir.

Əhəmiyyətli irəliləyişlər əldə olunsa da, Qarabağ münaqişəsi onilliklər ərzində mərkəzi və həll olunmamış problem olaraq qaldı və 2020-ci ildəki qəti qələbəyə qədər Azərbaycanın milli istəklərinə dərindən təsir etdi. Milli Qurtuluş Günü güclü liderliyin, sarsılmaz milli birliyin və hərtərəfli maneələr üçün aydın milli birliyin kritik əhəmiyyətinin əbədi xatırlatması kimi xidmət edir. Azərbaycan öz inkişafını davam etdirərək, sabitliyə, firavanlığa və qlobal miqyasda möhkəmləndirilmiş müstəqil mövqeyə can atarkən, 15 iyun irsi çiçəklənən dövlət qurmaq üçün tələb olunan möhkəmlik və qətiyyəti vurğulayan rəhbər prinsip kimi dayanır. 1993-cü il iyunun 15-i Azərbaycan tarixinə Milli Qurtuluş Günü təkcə sevinc günləri deyil, həm də yeni güc əldə etmək baxımından son dərəcə əhəmiyyətli günlərdir. Tariximizi, keçmişimizi yaxşı bilmədən gələcəyi qurmaq mümkün deyil. Milli Qurtuluş Günü tarixə işıq salmaq, gələcəyimizə istiqamət vermək baxımından son dərəcə əhəmiyyətlidir.

Ümummilli lider Heydər Əliyev milli dövlət quruculuğu prosesini inamla həyata keçirmişdir.Ulu Öndər Heydər Əliyev irsini hər zaman anmaq, fəaliyyətini tədqiq etmək, gələcək nəsillərə aşılamaq hər bir azərbaycanlının ümdə vəzifəsidir. 15 İyun – Milli Qurtuluş Günü: Azərbaycan dövlətçilik tarixinin şanlı səhifəsidir! Ümummilli lider Heydər Əliyev öz milli və qlobal düşüncə tərzi, bəşəri fəaliyyəti, müdrik və uzaqgörən bir dövlət xadimi omulşdur. Ümummilli lider Heydər Əliyevin unikal liderlik keyfiyyətləri vardır. Ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən qorunub saxlanılan müstəqilliyimiz bu gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə daha da möhkəmləndirilir və onun əbədiliyi təmin edilir. Var olsun müdrik Prezidentimiz! Yaşasın Azərbaycan xalqı! Eşq olsun qüdrətli Azərbaycan Ordusuna! Bu gün Azərbaycan xalqının hər bir fərdi Sizinlə fəxr edir və millətimiz Prezidentimizə, Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevə minnətdardır! Bütün bunlar bir daha deməyə əsas verir ki, Azərbaycanın müstəqilliyi əbədi və dönməzdir.

Allah-Taala xalqımızın böyük oğlu, xilaskarı Heydər Əliyevə rəhmət etsin! Şəhidlərimizə Allahdan rəhmət diləyirəm. Qarabağ Azərbaycanın əzəli, əbədi və qədim torpağıdır!Azərbaycan əbədi olaraq yaşayacaq , yaşadılacaqdır və yaşadacaqdır !

Bizim gücümüzün və qüdrətimizin əsası milli tariximizdir. Şəhidlərimiz bizim ilhamımız, istiqlalalımız , istiqbalımız , qürurumuz, kükrəyən idrakımız , gələcəyimizdir, müstəqilliyimizdir. Şəhidlərimiz hər zaman fəxrimizdir. Şəhidlərimiz bayraqdırlar, qəlbimizin zirvəsində dünya durduqca dalğalanacaqlar. Bu müqəddəs vətənin, bu mübarək xalqın təkcə insanları qazi deyil, çayları da qazi, dağları da qəhrəmandır. Canlarını, qanlarını verdilər, amma vətənlərini vermədilər. Qara torpağın qoynunda qızılgül bağçasına girmiş kimi girdilər. Üçrəngli dövlət bayrağımız uğrunda şəhid olan qəhrəmanlarımıza rəhmət borcumuz təsvir olunmaz və hüdudsuzdur. Qarabağ savaşı, millətimizin vətənpərvərlik, fədakarlıq kimi yüksək keyfiyyətlərinin sərgiləndiyi bir qəhrəmanlıq dastanıdır. 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın ən şanlı səhifələrindən biridir. Prezident İlham Əliyev: Bu tarix əbədi yaşayacaq. Çünki bu Qələbə tarixdə bənzəri olmayan qələbədir. Azərbaycan , milli tariximizin ən möhtəşəm səhifəsini yaşayır. Vətən müharibəsi, “dəmir yumruq” əməliyyatı, 2-ci Qarabağ savaşı, böyük qələbə kimi də adlandırılan bu 44 günlük şanlı zəfər tarixindən artıq iki il ötür. Bu münasibətlə istiqlaliyyətimiz, istiqbaliyyətimiz, gələcəyimiz uğrunda gül bağçasına girən bütün şəhidlərimizə Allahdan rəhmət diləyirəm. Qarabağda qanımızla tarix yazdıq, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə yazdıq. Bu gün yenə yazacağıq, yenə yazacağıq, yenə yazacağıq.

Bütün Şəhidlərimizin müqəddəs ruhu qarşısında baş əyirik!

Allah şəhidlərimizə rəhmət eləsin!

Vatan Şairi ve Millî Şair Mehmet Âkif Ersoy:

“Sen ki, rûhunla beraber gezer ecrâmı adın;

Sen ki, a’sâra gömülsen taşacaksın…Heyhât,

Sana gelmez bu ufuklar, seni almaz bu cihât…

Ey şehîd oğlu şehîd, isteme benden makber,

Sana âgûşunu açmış duruyor Peygamber.”

Merhum Şairlerimizden Orhan Şaik Gökyay, ‘Bu vatan kimin’ isimli şiirinde ağyarını mani efradını cami ifadelerle şöyle seslenmişti:

‘Bu vatan toprağın kara bağrında,

Sıradağlar gibi duranlarındır.

Bir tarih boyunca onun uğrunda,